24 februari 2015

Natuur zoals natuur bedoeld is

Antarctica. 05.02.2015
(Een klein relaas over mens en natuur)
Wij zitten dus hier, tussen de ijsbergen en de walvissen en de bewoonde wereld staat op het moment heel ver weg van ons. En het is echt heel bijzonder dat ik hier mag zijn, en ik moet mezelf er soms aan herinneren dat dat zo is. Zeker zo'n tweede keer wordt het bijna een vanzelfsprekendheid dat we hier ronddobberen. Maar dat is het absoluut niet.

Walvissen in Wilhelmina Bay
Toen we twee dagen geleden op bezoek waren bij een Spaans station op Deception Island, werd ik weer even met mijn neus op de feiten gedrukt. Deception Island is een krater van een enorme vulkaan. Aan de zuidkant van de kilometers lange krater bevind zich een kleine opening. Al decennialang wordt deze krater gebruikt als beschutte plek die de stormen buiten houdt. Begin 20e eeuw werden hier honderden, zelfs duizenden walvissen naar een walvisfabriek gesleept die gevangen waren genomen door walvisvaarders van over de hele wereld. De walvisvangst was in die tijd groot, en het 'blubber' van de walvis erg waardevol waardoor in deze regio bijna de gehele populatie bultrug walvissen is opgevist. 

Gelukkig heeft laatstgenoemde zich weer voldoende kunnen herstellen en is het oude walvisstation, nadat de Engelse er in de jaren '60 nog wetenschappelijk onderzoek hebben gedaan, verworden tot een half in elkaar gestorte, roestige herinnering aan vervlogen tijden.

Hier in de krater van Decption Island zijn op het moment nog twee centra. Een van de Spanjaarden en een van de Argentijnen. Wetenschappers en militairen doen hier voornamelijk wetenschappelijk onderzoek. In de noordwestelijke hoek lig een hele kleine mini baai waar wij beschut tegen wind en weer voor anker kunnen (alhoewel ankeren in een laag vulkanische as niet aan te raden is) en aan de noord-oostkant is een baai waar je heerlijk in warm zwavelwater kan zwemmen. Genoeg te doen dus!

Voordat we verder varen naar het zuiden, brengen we nog snel een bezoekje aan de Spanjaarden. Op de basis 'Gabriel de Castilla' zitten elk jaar zo'n 12 militairen tezamen met enkele wetenschappers. Die militairen mogen 1x in hun leven naar Antarctica en worden uitgekozen uit 250 sollicitanten. De uitverkorenen mogen 3 maanden op Deception Island zitten. Een bijzondere plek, maar wel één waar slechts een enkele keer de zon schijnt en je omgeven bent door vulkanische as. Geen gletsjers, ijsbergen of walvissen in de directe omgeving. Toch is het voor hun allen een droom om daar te zitten.

Wij komen langs op de koffie, krijgen een rondleiding over de basis en vertellen over onze plannen voor de komende weken. Hoe we verder naar het zuiden zullen varen, op zoek naar ijsbergen, walvissen en pinguïn kolonies. Die Spaanse jongens zitten alleen maar op Deception Island in hun kamp.  Zij komen niet op de magische plekken die wij straks aandoen zoals Paradise Harbour en Enterprise Bay of LeMaire Channel. En toch zijn ze bevoorrecht, en ik misschien nog wel meer.

'Zwemmen' op Deception Island
Antarctica is een van de laatste plekken op aarde waar de natuur nog natuur mag zijn. Het feit dat wij hier ronddobberen doet de natuur uiteindelijk eerder kwaad dan goed. Elke menselijke interactie met de natuur interfereert met de natuur, hoe dan ook. Ondanks de vele richtlijnen waar we ons aan moeten houden volgens de IAATO (International Association of Antarctica Tour Operators) , storen we de pinguïns als we een mooie close-up foto nemen, worden zeeleeuwen wakker van onze aanwezigheid en laten we, hoe klein ook, sporen achter.
Maar je kan niet zómaar met je bootje naar Antarctica. Iedereen die deze kant op wil is minstens een half jaar bezig met het verkrijgen van de juiste papieren en toestemming om in dit gebied te varen.  Voordat we aan land gaan worden onze kleren met de stofzuiger schoon gezogen en dompelen we onze schoenen in een desinfecteerbadje. Al ons afval gaat weer met ons mee naar het noorden en niets van land, zelf geen kiezelsteentje, mag weer mee aan boord.
Al in 1960 zijn er afspraken gemaakt tussen verschillende landen, over het wel en wee van dit zuidelijkste continent; de Antarctic Treaty. Deze overeenkomst is bijzonder in zijn   soort en heeft als grondgedachte het behouden van een plek op aarde waar de natuur nog de natuur kan zijn. De Treaty is een overeenkomst over de rust en regels in het gebruik van het Antarctisch continent. Zo mag er niets anders dan wetenschappelijk onderzoek worden gedaan en wordt toerisme goed in de gaten gehouden en gecontroleerd.  Slechts een beperkt aantal cruiseschepen is hier toegestaan en een nog kleiner aantal toeristen mag in één keer aan land.

Soms weet ik niet zo goed of het nu juist goed is of niet dat we hier rondvaren. Het is absoluut een extreem bijzondere ervaring. Zonet bijvoorbeeld; al manoeuvrerend tussen de ijsbergen door worden we ineens omgeven door bultrugwalvissen. Terwijl links van ons drie van hun gracieus naar beneden duiken en hun staart laten zien, horen we ineens voor de boeg een luid geblaas en duikt er een op die aan het vissen is. We kunnen ze bijna aanraken en gedurende twee uur dobberen we in de zon omgeven door dit  natuurgeweld.
Dat we hier rondvaren heeft zeker (een kleine) impact op de natuur. Maar het kleinschalige eco-toerisme waar wij ons onder scharen, opent ook mijn ogen alsmede die van de gasten die met ons mee zijn. En juist die ogen en de verhalen die we vertellen, kunnen het belang van natuur op deze wereld in het algemeen, en een gebied als Antarctica in het bijzonder, overdragen aan deze en gene die niet zo bevoorrecht zijn om hier rond te kunnen dwalen.


Geen opmerkingen: